Lakhansingh Katre

*पोवार समाज और पोवारी बोली : इतिहास, वर्तमान और भविष्य – एक संक्षिप्त आकलन* @ॲड. लखनसिंह कटरे  ~~~~~~~~~~~~~~~~~~        पोवार समाज और उसकी पोवारी बोली — ये दोनों हमारे अतीत की एक गौरवशाली और प्राचीनतम स्थिति का प्रतिनिधित्व करते हैं। शूरवीर पूर्वजों और विभिन्न राजघरानों से जुड़े पोवार समाज की उत्पत्ति का सटीक और पूर्ण इतिहास आज भी इतिहास के गर्भ में छुपा हुआ है।         हमारे कुछ पूर्वजों ने हमारे इतिहास को खोजने के बहुत ही सराहनीय प्रयास किए हैं। आज भी हमारे समाज के कुछ अधिकृत विद्वान और इतिहास के शोधकर्ता, हमारे इतिहास की खोज में निष्ठा और समर्पण से जुटे हुए हैं। पोवार समाज के इतिहास को सामने लाने वाले कुछ शोधपूर्ण ग्रंथों का प्रकाशन भी हो चुका है। (हालाँकि, कुछ छद्म पहचान वाले लोग इस विषय पर संदिग्ध और अप्रमाणिक लेखन भी कर रहे हैं — लेकिन इतिहास में ऐसे दो-चार व्यक्ति हमेशा होते आए हैं और आगे भी रहेंगे। ऐसे लोगों को नज़रअंदाज़ करना ही होगा, यदि हम सच्चे और प्रमाणित इतिहास को समझना चाहते हैं!)          कोई भी समाज ...

           *मुस्लिम तुष्टीकरण : एक पॅरेडाइम*           ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~         अहिंसा, प्रेम, शांती आणि क्षमा ह्या संकल्पनांचा मार्ग हा One Way Traffic चा कदापि असू शकत नाही. ह्या संकल्पना साद आणि समसमान प्रतिसाद या नैसर्गिक धारणेवर/नियमावर आधारित असणे क्रमप्राप्त/अनिवार्य ठरते. वैज्ञानिक तथा वैधानिक दृष्टिकोनातून सुद्धा विचार केला असता प्रत्येक क्रियेच्या क्रियमाणातच प्रतिक्रिया दडलेली/अनुस्यूत असते. परंतू, 15 ऑगस्ट 1947 च्या सत्तांतरोत्तरच्या राज्यकर्त्यांनी आपल्या तत्कालीन व नंतरच्याही शासकीय कार्यपद्धतीत याचे फक्त विलोपन करण्याचेच धोरण अवलंबिले असे दिसून येते.       वस्तूतः सत्तांतरपूर्व व सत्तांतरोत्तर कालावधीतील अभूतपूर्व धार्मिक दंगे व भयंकर मारकाटीच्या माहोलातही भारतभूला आपले मानून या भारतभूमीतच राहण्याचा निर्धार व्यक्त केलेल्या मुस्लिम बहुसंख्य विचारसरणीला; आदिकालापासून स्वयंसिद्ध असलेल्या; भारतीय संस्कृतीत सामावून घेणे सहज सुलभ व शक्य होते, असे माझे तद्विषयक अल्पस्वल्प अभ्यासाचे निष्...

*जैन परंपरा आणि मी : एक मंथन* ~~~~~~~~~~~~~~~~~~      जैन परंपरा, विचार, धर्म याबाबत माझ्या मनात माझ्या कुमार वयापासूनच एक अजीब असे गूढ आकर्षण-वजा-कुतुहल होते/आहे. त्यातच मला वाचनाचा भयंकर(?) नाद (जणू वेडच) असल्याने जैन परंपरेबद्दल काहीही वाचायला मिळाले तर ती माझी मेजवानीच असे. माझ्या याच वेडा(?)पायी मी "तीर्थंकर" (इंदोर, संपादक-नेमीचंद जैन) आणि "युवादृष्टि" (लाडनूं, राजस्थान येथील आचार्य तुलसी यांच्या मार्गदर्शनाखाली संचालित अखिल भारतीय तेरापंथ युवक परिषद चे मुखपत्र : संपादकद्वय : कमलेश चतुर्वेदी व विजयसिंह कोठारी) या दोन हिंदी मासिक पत्रिकांचा नियमित वर्गणीदार-वाचक झालो. सोबतच "JAIN JOURNAL" या कलकत्ता(कोलकाता)हून प्रकाशित होणाऱ्या एका इंग्रजी (पुरातत्वालाही प्राधान्य देणाऱ्या) त्रैमासिकाचाही नियमित वर्गणीदार-वाचक झालो. (या तिन्ही नियतकालिकांचे बांधीव खंड मी अजूनही जपून ठेवले असून अधूनमधून त्यांच्यावरील धूळही झटकत असतो)         याशिवाय सुद्धा इतर काही जैन धर्म व मत/परंपरा विषयक नियतकालिके, पुस्तके, ग्रंथ यांचेही समसामयिक व प्रासंगिक वाचन केले. मी राम...

*तर्क आत्महत्या करताना...!* ~~~~~~~~~~~~~~~         दि.18.01.2009 च्या, चामोर्शी-गडचिरोली रस्त्यावरील, टाटा सुमोने झालेल्या एका जीवघेण्या अपघाताने (Brachial Plexus Injury ने) मला डाव्या हाताने दिव्यांग केले असले तरी, त्यानंतर वर्षभरातच दि.26.07.2010 ला निदान झाल्यानुसार, Renal Cell Carcinoma नावाच्या Kidny Cancer ने माझ्याशी लढण्याचे (की दोस्ती करण्याचे?) ठरविलेच.        दि.26.07.2010 ते 31.07.2010 दरम्यानच्या सर्व वैद्यकीय चाचण्यांनी माझ्या उजव्या किडनीतील Cancer/Renal Cell Carcinoma ची खात्री करून दिली. दि.12.08.2010 ला नागपूर येथे शस्त्रक्रिया करून माझी उजवी किडनी मला त्यागावी लागली. Cancer समूळ उखडून टाकल्याचे संबंधित डाॅ. नी सांगितले. तरी पुन्हा खात्री करून घेण्यासाठी येत्या सहा महिन्यात अवश्य WHOLE BODY PET SCAN करून घेण्याचा सल्ला दिला.          दि.29.11.2010 ला RUBY HALL Clinic Pune येथे तसा Scan केल्यावर Cancer ने अजून पूर्णतः दोस्ती सोडली नसल्याचे कळले. आता Chemo की Radiation असा पर्याय डाॅक्टरने समोर ठेवला. कॅन्...

*मी सुद्धा एक अधिकारी : काही प्रसंग* (संक्षिप्त) ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ *प्रसंग एक*  ~~~~~~      1996-97 मधील घटना असावी, निश्चित वर्ष आता आठवत नाही. मला कृषी उत्पन्न बाजार समिती, अर्जुनी/मोरगांव (तत्कालीन अविभाजित जिल्हा भंडारा) चा एकल प्रशासक म्हणून अतिरिक्त प्रभार सोपवण्यात आला. त्यावेळेस कृउबास, अर्जुनी-मोरगांवच्या सर्व बचत खात्यात मिळून एक हजार रुपये सुद्धा जमा नव्हते. एकूण स्थायी/अस्थायी कर्मचारी संख्या सुमारे 25-30 असून सर्वांचे तीन-चार महिन्यापासूनचे वेतन थकले होते. पी.एफ. वर्गणी, एलआयसीचे हप्ते, पोस्ट ऑफीस बचतीचे हप्ते, वेतन-संलग्न कर्जवसुली, इतर वेतनबाह्य भत्ते सर्व थकले होते.        मी प्रभार स्वीकारताच कायदा, नियम व तदनुसार सर्व संबंधितांशी (कर्मचारी, अनुज्ञप्तीधारक व्यापारी वगैरेंशी) सुसंवाद साधून अल्पावधीतच कृउबासची कार्यपद्धती सुरळीत व सुदृढ करून कृउबासची आर्थिक स्थिती सुदृढ केली.         अर्थातच, मी प्रभार घेतल्यावर नऊ-दहा महिन्यानंतर नियमानुकूल निवडणूक घेण्यात आली. सहकार विभागाच्या इतिहासात प्रथमच मला ...

*जागतिक मातृभाषा दिवस को उपलक्ष मा : मोरी पोवारी बोली* ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ *पोवारी बोली अना मी : एक पुनरावलोकन* -------------------------------------------------------- (1) मी फरवरी 2013 मा महाराष्ट्र शासन को सहकार, पणन अना वस्त्रोद्योग विभाग मा को जिल्हा सहकार निबंधक (डीडीआर) येनं राजपत्रित वरिष्ठ वर्ग - एक को पद पर लका रिटायर भयेव् अना कोनतोच शहर मा स्थायी नही होयस्यार आपलो जन्मगाव/खेडेगाव बोरकन्हार, तह.आमगांव, जि.गोंदिया (विदर्भ-महाराष्ट्र) मा पुनर्स्थायी होन् साठी मार्च 2013 पासना आमरो गावमा रव्हन् ला सपरिवार आयेव्। (2) च्यालीस-पैंतालीस साल शिक्षण अना नवकरी को कारन लका मी जन्मगाव को बाहेर-बाहेर रव्हेव् होतो मुनस्यारी बचपनकी धाराप्रवाह पोवारी बोली मोला ठीक लका बोलता आवत् नोहोती। अटक-अटकस्यारी बोलत होतो मी. (3) पर गावमा आमरो घरं एक नवकर होतो, वोको नाव देवाजी रहांगडाले. येनं देवाजीला पोवारी को सिवाय दुसरी कोनतीच भास्या बोलता आवतच् नोहोती. वोकोसंगं पोवारी मा च बोलनो अनिवार्य होतो. मुनस्यारीच वोको संगं पोवारी बोलता बोलता मी धीरू धीरू पहलेवानीच धाराप्रवाह पोवारी...

*पोवार : एक श्रेष्ठतम, प्राचीनतम ऐतिहासिक समाज* ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~           वर्तमान में पोवार समाज मुख्यतः महाराष्ट्र के विदर्भ अंचल के झाडीपट्टी (गोंदिया, भंडारा, चंद्रपूर, नागपूर जिलों में) और मध्यप्रदेश के बालाघाट, सिवनी, छिंदवाडा जिलों में ही बहुतायत में, स्थायी रूप से पाया जाता है। (वैसे आज की वस्तुस्थिती यह है कि हमारा पोवार समाज अब भारत के सभी बड़े शहरों में विविध विधाओं/कलाओं/व्यवसायों के निमित्त स्थायित्व धारण किए हुए है। इतना ही नहीं, विदेशों में भी पोवार समाज के सुबुद्ध जन अपना सजग और सक्षम अस्तित्व स्थापित कर चुके है।) इतिहासकार कहते है कि, मूलतः यह पोवार समाज मालवा/धार का बाशिंदा हुआ करता था। लेकिन सम्भवतः मुस्लिम आक्रामकों/आक्रांताओं द्वारा आहत होकर पोवार समाज के योद्धा अपने दलबलसहित, आजसे लगभग तीन सौ साल पहले, मालवा/धार से, नागपूर के तत्कालीन भोंसलों द्वारा शासित क्षेत्र में, (जिसे बाद में अंग्रेजो ने अपने शासन काल में, सी.पी.एण्ड बेरार मतलब सेन्ट्रल प्राॅव्हिन्स एण्ड बेरार/मध्य प्रांत और वऱ्हाड का नाम दिया था) स्थलांतरित होकर नगरधन(रामटे...