जागतिक मातृभाषा दिवस को उपलक्ष मा : मोरी पोवारी बोली (पोवारी बोली अना मी : एक पुनरावलोकन)

*जागतिक मातृभाषा दिवस को उपलक्ष मा : मोरी पोवारी बोली*

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*पोवारी बोली अना मी : एक पुनरावलोकन*

--------------------------------------------------------

(1) मी फरवरी 2013 मा महाराष्ट्र शासन को सहकार, पणन अना वस्त्रोद्योग विभाग मा को जिल्हा सहकार निबंधक (डीडीआर) येनं राजपत्रित वरिष्ठ वर्ग - एक को पद पर लका रिटायर भयेव् अना कोनतोच शहर मा स्थायी नही होयस्यार आपलो जन्मगाव/खेडेगाव बोरकन्हार, तह.आमगांव, जि.गोंदिया (विदर्भ-महाराष्ट्र) मा पुनर्स्थायी होन् साठी मार्च 2013 पासना आमरो गावमा रव्हन् ला सपरिवार आयेव्।

(2) च्यालीस-पैंतालीस साल शिक्षण अना नवकरी को कारन लका मी जन्मगाव को बाहेर-बाहेर रव्हेव् होतो मुनस्यारी बचपनकी धाराप्रवाह पोवारी बोली मोला ठीक लका बोलता आवत् नोहोती। अटक-अटकस्यारी बोलत होतो मी.

(3) पर गावमा आमरो घरं एक नवकर होतो, वोको नाव देवाजी रहांगडाले. येनं देवाजीला पोवारी को सिवाय दुसरी कोनतीच भास्या बोलता आवतच् नोहोती. वोकोसंगं पोवारी मा च बोलनो अनिवार्य होतो. मुनस्यारीच वोको संगं पोवारी बोलता बोलता मी धीरू धीरू पहलेवानीच धाराप्रवाह पोवारी बोलन् लगेव्. जय हो देवाजी भाऊ!

(4) मी झाडीबोली को चळवळ मा 1979-80 पासना कार्यरत सेव्. झाडीबोली साहित्य मंडळ को संस्थापक/आजीव सभासद भी सेव्. झाडीबोली साहित्य को साहित्य संमेलन-2004, (वरोरा (आनंदवन), जि.चंद्रपूर) को मी संमेलनाध्यक्ष भी होतो. येको पह्यले भी फरवरी 2002 मा आमरो गावमा आयोजित अना संपन्न झाडीबोली को नववो साहित्य संमेलन को मी स्वागताध्यक्ष भी होतो. येको शिवाय झाडीबोलीका अन्य तीन-चार साहित्य संमेलनईनको मी आयोजक/संयोजक भी रही सेव्. आमरो गावमाच 2018 मा अनखी एक, 26 वो झाडीबोली साहित्य संमेलन को आयोजन भी करेव् होतो. अर्थातच मोला आमरो पोवारी बोली का भी असा साहित्य संमेलन होये पायजे असो बारबार लगत रव्हं. पर नोकरी को कारनलका बाहेर बाहेरच रव्हनो पड़ेव, मुनस्यारी मोरो येव् बिचार मोला अंमल मा नही आनता आयेव् होतो. 

(5) अनखी एक महत्त्वपूर्ण बात असी का महाराष्ट्र मा बोली जानेवाली सप्पाई, लगभग 60 बोलीईनको एक अखिल महाराष्ट्र बोली साहित्य महामंडळ 2003 मा स्थापन करनो मा आयेव्. वोको भी मी संस्थापक/आजीव सभासद अना कार्यकारिणी-पदाधिकारी सेव्. येनं महामंडळ मा समाविष्ट लगभग 60 बोलीभाषाईनमा पोवारी बोली को भी महत्त्वपूर्ण समावेश करनो मा आयी से. येको कारणलका मी मोरो रिटायरमेंट को बाद मा पोवारी बोली की एक लहानशी पोस्ट 2013 को दरम्यान फेसबुक परा सहजच टाक देयेव्.

(6) अना मोला आश्चर्य का धक्का-पर-धक्काच बसन् लग्या. करीब हजारेक बिन-पोवार अना काही पोवार लोकईननं येनं मोरो पोवारी बोली को पोस्ट ला सिरफ लाईकच नही करीन, मोला अनखी तशी पोस्ट टाकन् साठी प्रोत्साहीत भी करीन. *बड़ी मिठी, लयदार बोली लगं से*, मूनस्यारी बिन-पोवार लोकईननं बड़ी तारीफ भी करीन. मी तं दंग रह्य् गयेव् येव् रिस्पान्स देखस्यानी! अना असो मंग मी धीरू-धीरू पोवारी बोली चळवळ को संगठन साठी काम करन लगेव्. लवकरच 4 अक्तूबर 2018 ला तसो एक मंडळ रजिस्टर करन् साती नागपूर मा पोवार समाज को मान्यवरनइनकी एक सभा भई अना वोनं सभा मा अखिल भारतीय पोवारी/पवारी बोली साहित्य, कला संस्कृति मंडळ की स्थापना करनो मा आयी. मी (ॲड.लखनसिंह कटरे) येनं मंडळ को संस्थापक उपाध्यक्ष मुनस्यारी, येनं मंडळ संगं सक्रिय रूप मा जुळ गयेव्. 

(7) येनं मंडळ का संस्थापक अध्यक्ष डाॅ.ज्ञानेश्वर टेंभरे जी, संस्थापक सचिव ॲड.देवेन्द्र चौधरी होता/सेती. येको सिवाय अनखी तीस-चालीस मान्यवर पोवार/पवार बंधू/भगिनी भी कार्यकारिणी सदस्य तथा आजीव सदस्य मुनस्यारी मंडळ संगं प्रारंभ मा च जुळ गया होता. आखिर मा येव् मंडळ *"पवारी साहित्य, कला, संस्कृति मंडळ"* असो, पोवारी/पवारी बोली को सर्वसमावेशक रूप मा, रजिस्टर करनो मा आयेव्.

(8) येनं मंडळ की स्थापना को तुरंत बाद मा च सचिव देवेंद्र चौधरीजी नं फेसबुक अना व्हाॅट्सॲप परा येनं मंडळ को खाता/ग्रूप खोलस्यार पोवारी बोली की कविता, लेख आदि लिखन् की प्रतियोगिता सुरू करीन. *(अजवरी अशी लगभग तीन सौ/300 साप्ताहिक प्रतियोगिता सलग भयी सेती अना या प्रक्रिया आबं भी सलग चालूच से. येव् तं पोवारी बोली को बारा मा एक जागतिक रेकाॅर्डच भय् गयी से.)* 

(9) असो येनं फेसबुक अना व्हाॅट्सॲप खाता/ग्रूप को असो सुपरिणाम सामने आयेव् का पोवारी बोली का अन्य कई व्हाॅट्सॲप अना फेसबुक खाता/ग्रूप सुरू भया अना पोवारी बोली को पुनरुत्थान को काम खूब जोरसोरलका सुरू भयेव्. पोवारी बोली को पुनरुत्थान की या प्रगतीशील गतिविधी अना वोको सुप्रचार-प्रसार देखस्यानी मंग या चळवळ कोननं पह्यले सुरू करीस येको बारामा खरीखोटी चढाओढच सुरू भई. 

(10) काही का होयेना, अजको येनं पोवारी बोली को पुनरुत्थान देखस्यानी एक बोली-अभ्यासक मूनस्यारी अना येनं बोली को प्रारंभिक पुनरुत्थान मा सक्रिय-सहयोगी मूनस्यारी मोला बोहुत बोहुत खुशी होय् रही से. मोला भी सबनं आपलो संगं जोड़ लेईन येकोसाठी मी सब पोवार बंधू, बहिण, ज्येष्ठ, श्रेष्ठ अना युवा, युवतीईनको आभारी भी सेव्.

¤ *(...अपूर्ण)*

जय पोवारी बोली!

जय पोवार!

जय विक्रमादित्य! 

जय राजाभोज! 

जय भर्तृहरी!

¤¤¤ (#720)

@ॲड.लखनसिंह कटरे  

बोरकन्हार, जि.गोंदिया 

(29.08.2024)

~~~~~~~~~~~||ॐ||~~~~~~~~~~