Lakhansingh Katre

(BOSS : Blame(Allegation), Objection, Suggestion, Simple Statement.)  ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ □आरोप, आक्षेप, सल्ला-सूचना आणि साधे विधान. ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~      @ॲड.लखनसिंह कटरे.  ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~      जेव्हा जेव्हा एकापेक्षा अधिक व्यक्ती-व्यक्तींमध्ये संवाद/communication होतो; तेव्हा तो संवाद संप्रेषणाच्या दृष्टीने प्रामुख्याने चार प्रकारात मोडतो. व्याख्यान, प्रवचन, कीर्तन, चर्चा, साधा संवाद, भांडण,... वगैरे कोणत्याही प्रकारे होणारा संवाद हा या चार प्रकारात व्याख्यायित करता येऊ शकतो. "बोलणारी" व्यक्ती या चार पैकी कोणत्या "प्रकारात" व्यक्त होत आहे, हे "ऐकणाऱ्याला" योग्यप्रकारे ओळखता न आल्यास "बोलणाऱ्याच्या" हेतूबद्दल विचित्र शंका व अपसमज/गैरसमज "उत्पन्न" केल्या(!) जातात. आणि अर्थाचा अनर्थ होऊन "शांती-भंगा"ची व "द्वेष-निर्मिती"ची परिस्थिती उद्भवते. "बोलणाऱ्याचा" हेतू ओळखता न आल्याने, बोलणारा व ऐकणारा यांच्यातील चांगले सुविद्य संबंध सुद्धा दुरावतात/ऋणावतात आणि हे दुरावलेले/दुरावण...

*दीपाली चव्हाण आणि प्रशासनिक मानसिकता : एक संक्षिप्त आकलन*   (स्वानुभवाधारित अल्पबुद्धि-आकलन !!!) ---------------------------------------------------------------- >> लेडी सिंघम म्हणून वन विभागात सुप्रसिद्ध होऊनही अखेर आत्महत्येला शरण गेलेली एक शेरनी काळाच्या पडद्याआड गेली, एवढीच छोटीशी ही कहाणी नाही. वन विभागातील सरंजामशाही व अमानुष वागणुकीचा तथा ब्रिटिशकालीन प्रशासनिक मानसिकतेचा हा परिपाक आहे. असाच एक प्रसंग माझ्या प्रारंभिक जीवनातही मला अनुभवायला मिळाला होता. झाले असे की, महाराष्ट्र शासनाच्या राजपत्रित सेवेत येण्यापूर्वी मी शिक्षक होतो. मी ज्या आदिवासीबहुल गावात शिक्षक होतो येथील एका मुस्लिम आरएफओ ची दोन मुले माझ्याकडे गणिताच्या मार्गदर्शनासाठी येत असत. एका सुटीच्या दिवशी त्या मुलांनी आग्रहच धरला की त्यांच्या वडिलांनी मला नाश्त्यासाठी बोलावले असून मी त्यांच्या बंगल्यावर यावे. माझ्या तोळामासा तब्येतीचा हवाला देऊन अगदी साधा नाश्ता घेण्याच्या अटीवर मी त्यांच्याकडे गेलो. मुलांचे गणित शिक्षक या नात्याने आरएफओ नी माझे चांगलेच आगतस्वागत केले. व थोड्याच वेळात आम्ही नाश्ता करू ...

*"अनैतिकतेच्या अतिरेकास नैतिकतेच्या अतिरेकाचे प्रत्युत्तर"* ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~      .....आपल्या महाराष्ट्रातून मराठीत प्रकाशित होणाऱ्या एका मासिकाचे हे "बोधवाक्य" आहे. हे वाक्य चूक की बरोबर, योग्य की अयोग्य, संयत की असंयत, संवैधानिक की असंवैधानिक, इत्यादी संबंधाने विचार करण्यापूर्वी असे "बोधवाक्य" निर्माणच का झाले, याचा निष्पक्ष, तटस्थ, निरपेक्ष(absolute), स्थितप्रज्ञ, प्रज्ञावंत, विचारवंतांनी सखोल, समर्पक, सम्यक,... विचार करण्याची तातडीची व अनिवार्य अशी वेळ आता येऊन ठेपली आहे, असे माझे अल्पमतीचे आकलन आहे.              हिंदू या अनैतिहासिक शब्दाने संबोधित केल्या जाणाऱ्या धर्माच्या रामायण, महाभारत, अन्य पुराणे, इतर वाङ्मय संबंधाने कोणतीही सकारात्मक वा नकारात्मक टिपणी करताना त्या त्या वाङ्मयातील फक्त निवडक भागच विचारात घ्यायचा की मग संपूर्ण प्रतिपादन विचारात घ्यायचे, हा कळीचा मुद्दा ठरतो. रामायणातील शंबुक, धोबी, आदि "दंतकथा(?)" सत्य मानायच्या असतील तर त्यातीलच पुष्पक विमान, हनुमानाने उड्डाण करून संजीवनी बूटीसाठी संपूर्ण पर्वतच उखडू...

*दारिद्र्य आणि त्याचे निर्मूलन : एक कूटप्रश्न* :  @ॲड.लखनसिंह कटरे  (आजचा सुधारक : जुलै 2024) www.sudharak.in दारिद्र्य म्हणजे काय? दारिद्र्याची सर्वंकष व्याख्या कोणती? दारिद्र्य नैसर्गिक आहे की कृत्रिम? दारिद्र्याची निर्मिती कशी होते, दारिद्र्याचा निर्माता कोण? दारिद्र्य स्वनिर्मित असते की पर-निर्मित? असे मूलभूत प्रश्न विचारणारी व्यक्ती ‘मानवतेची शत्रू’ या दूषणाने संबोधित केली जाते. एकांगी विचारवादाने ग्रसित तथाकथित मानवतावादी असे प्रश्न विचरणार्‍या व्यक्तीला फाडून टाकायलाही कमी करणार नाहीत. असे असले तरी मी मात्र ‘असे प्रश्न’ विचारण्याचे धाडस करीत आहे. पुष्कळदा दारिद्र्याची संकल्पना स्पष्ट करताना नशीब, नियती, पूर्वजन्मीचे पाप अशी अवैज्ञानिक पद्धतीची छद्म व फसवी कारणमीमांसा पुढे केली जाते व त्यानुसार दारिद्र्यनिर्मूलनाची प्रक्रिया ही ‘भूतदया’, ‘माणुसकी’, ‘सहानुभूती’ यांसारख्या दयासृजित भावनेने व पद्धतीने राबविण्यात येते. वस्तुतः ही मांडणीच पूर्णतः अनैसर्गिक व भ्रामक आहे, असे माझे आकलन आहे. कोणताही मानवसमूह (समाज), व्यक्ती, निसर्ग, भूभाग, सरंजामशाही, भांडवलशाही, सरकार (शासन/प्र...

*गुरु नव्हे, मित्रवर्य/मित्रश्रेष्ठ : एक आकलन* ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ (गुरुपौर्णिमेच्या निमित्ताने) ----------------------------------        सध्याच्या या उजाखा*प्रणित सत्योत्तर तथा संगणकीय अशा कृत्रिम प्रज्ञेच्या आवेगात मानवाच्या विचारक्षमतेलाच आव्हानित करीत असलेल्या वर्तमान युगाच्या कालपर्वात गुरु-शिष्य ही इतिहास-सिद्ध परंपरा व संकल्पना कालविसंगतच नव्हे तर अनुपयोगी, अरिष्टकारक व अर्थभ्रष्ट सुद्धा ठरत असल्याचे माझे अल्पबुद्धि-आकलन आहे.           सध्याच्या या व्यामिश्रतम तथा अवास्तवसदृश्य वास्तवाच्या कालपर्वात आता गुरूच्या ऐवजी मित्रवर्य किंवा मित्रश्रेष्ठ ही द्विधृवात्मक/द्विदलात्मक संकल्पना उपयोजिली व अनुसरली जात असल्याचे सर्वत्र दिसून येत असून मी सुद्धा याच संकल्पनेचा पाईक आहे, हे स्वीकार करण्यात मला कोणताही संकोच वाटत नाही. आणि म्हणूनच माझा कोणी गुरु नाही किंवा मी सुद्धा कोणाचाही गुरु नाही तसेच मी कोणाचा शिष्य नाही किंवा माझा सुद्धा कोणी शिष्य नाही, हे मी माझ्यासाठी एक ब्रीदवाक्यच स्वीकारले/ठरवले आहे. अर्थातच अशा या सध्याच्या व्यामि...

□"आदिम प्रकाशचित्रे" (ऑक्टोबर 2004), या माझ्या कवितासंग्रहाला आदरणीय मित्रवर्य सुप्रसिद्ध विचारवंत श्री.सुरेश द्वादशीवार यांनी दिलेली प्रस्तावना : पुन्हा एकदा □          ◇आयुष्याचे अभिवचन◇          •••••••••••••••••••••••••••••       माझे मित्र श्री.लखनसिंह कटरे हे सहकार खात्यात जिल्हा उपनिबंधक पदावर असतानाही कविता करतात ही गोष्ट त्या खात्याविषयीचे गैरसमज दूर करायला जशी उपयोगी ठरावी, तशीच ती लखनभाईंच्या प्रतिभासामर्थ्याची आणि सहनशक्तीचीही निदर्शक व्हावी. गेली अनेक वर्षे ते कवितेची उपासना करीत आहेत. नियतकालिकांतून नियमितपणे प्रकाशित होणा-या त्यांच्या कविता मी पाहत आणि वाचत आहे. एका समारंभात त्यांनी त्यांच्या कवितांचे एक पुस्तक माझ्या हाती दिले. समारंभाच्या अध्यक्षस्थानी असल्यामुळे इतर वक्त्यांची भाषणे होत असतानाच मी ते अख्खे वाचून काढले. आणि त्या कविता वाचत असताना मी समोरचा समारंभ विसरलो.         आपले मन उघड करीत असताना ते वाचकालाही त्याचेच वाटायला लावणे, ही प्रतिभावंतांना लाभलेली किमया आणि तसे ते वाटत अ...

04.07.2020/2024 ============================== *झाडीपट्टी/झाडीबोली, मराठी साहित्यिक आणि आम्ही झाडपे(!) : एक वस्तुस्थिती*  --------------------------------------------------------------- @ॲड.लखनसिंह कटरे  ----------------------------- >> मी अगदी/सुमारे 1975 पासून झाडीबोली आणि झाडीसंस्कृतीचा पाठीराखा व प्रवाहक/पुरस्कर्ता असलो तरी मी या भागातील ग्रामीण बोलीला झाडीबोली असे नाव दिले नव्हते. मला अशी कल्पना सुद्धा सुचली नाही. 1968 पासून 'ललित' मासिकाचा वर्गणीदार-वाचक असल्याने त्यातूनच कधीतरी आनंद यादव यांच्या 'गोतावळा' बद्दल कळले/वाचले आणि माझा सखा मिळाला असेच वाटले. आमच्या विद्यालयाच्या तुटपुंज्या वाचनालयातून 'गोतावळा' आणून वाचून काढली. तेव्हा कुठे "आमचे आपले साहित्य" वाचल्याचे समाधान झाले. त्यापूर्वी 'माणूस मोठा जिद्दीचा' ही एकमेव कादंबरी वाचली होती, आणि तिच्यातील कथानक, वर्णनादि वाचून आपण एखादी परीकथाच वाचतोय असे वाटले होते. त्या कथानक व वर्णनाशी मी रिलेट/समरस होऊ शकलो नव्हतो.  >> याच दरम्यान 1972च्या माझ्या माजी विद्यालयाच्या (आदर्श वि...