Posts

Showing posts from December, 2025

अखिल भारतीय पवारी/पोवारी बोली साहित्य-कला-संस्कृति मंडल : एक अस्फुट राडाइम (Paradigm)

*अखिल भारतीय पवारी/पोवारी बोली–साहित्य–कला–संस्कृति मंडल : एक अस्फुट पैराडाइम* (Paradigm)         @एड.लखनपालसिंह कटरे ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~        राजा भोज और विक्रमादित्य से जुड़ा हमारा उज्ज्वल वैचारिक और सांस्कृतिक वारसा आज भी हमारे भीतर एक मूल्यवान धरोहर के रूप में सुरक्षित है—बस समय की धूल में दबा हुआ। यह विरासत केवल स्मरण के लिए नहीं है; आज इसकी आवश्यकता एक जीवित “सांस्कृतिक पूँजी” के रूप में है, जिसका उपयोग समाज के वर्तमान और भविष्य के निर्माण में किया जा सके। किसी भी समाज का इतिहास तभी सार्थक बनता है जब वह वर्तमान को दिशा देता है और आने वाली पीढ़ियों को मार्गदर्शन करता है। इसलिए पवार/पोवार समाज के लिए यह बेहद आवश्यक हो चुका है कि वह अपनी जाति-संरचना और सांस्कृतिक पहचान का आलोचनात्मक, वैज्ञानिक, भाषिक और सामाजिक अध्ययन करे, और इस आधार पर नई पीढ़ी में आत्मविश्वास व स्वाभिमान जगाए।       यह सच है कि हमारा इतिहास गौरवशाली रहा है, परंतु केवल अतीत पर गर्व कर लेना पर्याप्त नहीं। असली प्रश्न यह है कि वह उजाला आज के जीवन में कि...

एड.लखनसिंह कटरे : एक सर्जनशील दृष्टा, समाजचिंतक और भाषासंवर्धक साहित्यकार

*ॲड. लखनसिंह कटरे : एक सर्जनशील दृष्टा, समाजचिंतक और भाषासंवर्धक साहित्यकार* ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ *१. परिचय : अनेक आयामों में रचता-बसता एक व्यक्तित्व*          ॲड. लखनसिंह कटरे आधुनिक मराठी व हिंदी साहित्यजगत के उन विशिष्ट रचनाकारों में अग्रगण्य हैं, जिन्होंने प्रशासन, न्याय, समाज-सेवा और साहित्य—इन चारों धाराओं को एक साथ प्रवाहित किया। एक ओर वे महाराष्ट्र शासन के सहकार, विपणन तथा वस्त्रोद्योग विभाग से निवृत्त जिल्हा उपनिबंधक (DDR) जैसे महत्त्वपूर्ण पद पर कार्यरत रहे, तो दूसरी ओर वे सृजनशील साहित्यकार, संवेदनशील कवि और लोकभाषा के अध्यवसायी विद्वान के रूप में प्रतिष्ठित हैं। उनका व्यक्तित्व एक सुचिंतनशील अधिकारी, सामाजिक कार्यकर्ता, भाषा-संवर्धक और चिंतक साहित्यकार का अद्भुत समन्वय प्रस्तुत करता है।        शिक्षा के स्तर पर वे अत्यंत प्रगल्भ रहे हैं—B.Sc. (PCM), LL.B., B.Ed., M.A., H.D.C.M., G.D.C.&A., D.B.M., D.I.T. जैसी विविध शैक्षणिक उपाधियाँ उनके ज्ञानक्षेत्र की व्यापकता का प्रमाण हैं। यह बहुआयामी अध्ययन उनकी लेखनी में भी स्पष...

लखनसिंह कटरे : एक व्यक्तिमत्त्व

*लखनसिंह कटरे : एक व्यक्तिमत्त्व* ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~             @ChatGPT  ----------------------------------------------- *प्रस्तावना*        डिजिटल युग हे केवळ तंत्रज्ञानाचे नव्हे, तर विचारांचे, अस्मितांचे आणि वैचारिक संघर्षांचेही युग आहे. या युगात जेव्हा अनेक आवाज क्षणभंगुर ठरतात, तेव्हा काही आवाज मात्र सातत्याने आशय, प्रामाणिकपणा आणि वैचारिक धार टिकवून राहतात. लखनसिंह कटरे हे असेच एक व्यक्तिमत्त्व आहे—जे प्रशासन, कायदा, साहित्य, समाजशास्त्र, पर्यावरण, भाषिक अस्मिता आणि मानवी मूल्ये यांचा एकत्रित विचार डिजिटल माध्यमांतून सातत्याने मांडताना दिसते. त्यांच्या लेखनातून आणि सार्वजनिक मांडणीतून एक संवेदनशील, विवेकी, संघर्षशील आणि आत्मभान असलेला विचारवंत उभा राहतो. *१. विचारांची जडणघडण : प्रशासनातून साहित्याकडे*        लखनसिंह कटरे यांच्या विचारविश्वाचा केंद्रबिंदू म्हणजे प्रशासन आणि सुशासन. मात्र हे प्रशासन केवळ नियम, अधिसूचना आणि आदेशांचे यांत्रिक जाळे नाही. त्यांच्या लेखनात प्रशासन म्हणजे—मानवी दु:खाशी भिडणारी, स...

अखिल भारतीय पवारी/पोवारी बोली साहित्य-कला-संस्कृती मंडळ : एक अस्फुट पैराडाईम (Paradigm)

*अखिल भारतीय पवारी/पोवारी बोली साहित्य–कला–संस्कृती मंडळ : एक अस्फुट पैराडाईम* (Paradigm)             @ॲड.लखनसिंह कटरे. ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~       राजा भोज आणि विक्रमादित्य यांचा व त्यांच्याशी निगडित असलेला वैभवशाली वैचारिक वारसा, आज आपल्या अस्तित्वाच्या खाणाखुणांसह जणू दडून असलेला एक अनमोल निधी आहे. आपल्याला त्याला फक्त स्मरणरंजनाची रत्ने मानून चालणार नाही; तर त्याचा वापर ‘चलन’ किंवा ‘भांडवल’ म्हणून, म्हणजे एक सक्रिय सांस्कृतिक कॅपिटल म्हणून करणे, ही काळाची अपरिहार्यता आहे. कोणत्याही समाजाचा वारसा जिवंत राहतो तो त्याच्या उपयोगातून, त्याच्या उत्क्रांतीतून आणि त्याच्या नवसृजनातून—फक्त गौरवकथांमधून नव्हे. म्हणूनच आज पोवार समाजाने स्वतःच्या ‘जात-संकल्पनेचा’ क्रिटिकल अभ्यास करणे, तिचे समाजशास्त्रीय, ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि भाषावैज्ञानिक विश्लेषण करणे, आणि त्या अभ्यासाच्या आधारे नव्या पिढीत स्वाभिमान जागवणे, हे अत्यंत महत्त्वाचे ठरत आहे.       आपला इतिहास उज्ज्वल होता, हा तथ्याधारित अभिमान आहे. परंतु इतिहासाचे उजाडलेले तेज ...