मराठवाडा आणि मराठी

□मराठवाडा आणि मराठी□
~~~~~~~~~~~~~~~
   MPSC द्वारे माझी महाराष्ट्र शासनाच्या सहकार, पणन व वस्त्रोद्योग विभागात (तत्कालीन कृषी व सहकार विभागात) तालुका सहायक निबंधक म्हणून निवड झाल्यानुसार मी दि.05 मे 1984 ला त्या विभागात रुजू झालो. सुरूवातीचा दोन वर्षाचा परिविक्षा (PROBATION) कालावधी संपल्यानंतर मला प्रथम नियुक्ती मराठवाड्यातील बीड जिल्ह्यातील पाटोदा या तालुकास्थळी, तालुका प्रमुख म्हणून, मिळाली.
      मला सांगण्यात आले होते की, महाराष्ट्रात सर्वात मागास विभाग म्हणजे मराठवाडा विभाग -- या विभागात सर्वात मागास जिल्हा म्हणजे बीड जिल्हा -- आणि बीड जिल्ह्यातील सर्वात मागास तालुका म्हणजे पाटोदा तालुका ! तरी "न घाबरता(?)" मी दि.07 मे 1986 ला पाटोदा येथे रूजू झालो. (त्यावेळी फक्त सहा महिन्याचा असलेल्या माझ्या मुलाची, अनिकेतसिंह ची, HEMENJOYMA ची, कानाखाली गालावर, एक मोठी शस्त्रक्रिया (25 टाके) नागपूर च्या GMC मध्ये नुकतीच झाली होती व त्याला दर पंधरवड्याला FOLLO-UP साठी तेथे (नागपूर ला) न्यावे लागे. म्हणून मी हिंमत करून एकटाच पाटोद्याला पोचलो होतो.)
    पादोद्याला त्यावेळी पाण्याची भयंकर टंचाई (!) असल्याने मला रोज आंघोळ करणेही शक्य होत नव्हते. पांजरा नदीचे अस्तित्व शोधल्यावरच जाणवायचे. पण तेथील कर्मचारी वर्ग (रेवलकर, झांजे, मेंगडे अण्णा, बनी मियाँ, दगडू मियाँ, राजू), घरमालक गोरे गुरूजी, गोरे गरुजींची आई (मला भाकर करून द्यायच्या!), शेजारी किसनराव राख व त्यांचा दीडेक वर्षाचा बालक यांनी मला कोणतीही कसर जाणवू दिली नाही. आणि लवकरच मी मराठवाडी हेलसह तेथील प्यारी-प्यारी मराठी पूर्णत्वाने बोलायला शिकलो. उर्दूचा सुवासही अनुभवला. मी अजूनही त्या "मराठवाडी मराठी"च्या प्रेमातच आहे.
     मुलाच्या तब्येतीमुळे मला लवकरच तेथून बदलून जावे लागले. दि.31 डिसेंबर 1986 ला मी पाटोद्याहून पदमुक्त झालो. या सहा-सात महिन्याच्या कालावधीत मी जवळपास संपूर्ण पादोदा तालुका फिरलोय, आश्रूबा राख या एका अतिशय उमद्या मनाच्या, प्राथमिक सहकारी संस्थेच्या वयोवृद्ध अध्यक्षाशी, दोस्ती केली. गटसचिव सेवेतील कर्मचारी मेहबूबच्या वडिलांकडून (जे निवृत्त शिक्षक होते) उर्दू लिहायला/वाचायला शिकलो.(आता ते सगळे विस्मरणात गेले!)
    आज हे सगळे स्वप्नवत वाटते, पण "मराठवाडी मराठी" ची गोडी अजूनही टिकून आहे.
    जय पाटोदा!  जय बीड जिल्हा! जय मराठवाडा!
@लखनसिंह कटरे, बोरकन्हार-441902, जि. गोंदिया
~~~~~~~~||०६|०६|२०१९||~~~~~~~~~~~

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

एक शोकांतिकाच (?)

   एक शोकांतिकाच (!) ------------------------------    (निसर्ग-शरण)आनंद यादव यांच्या संपादकत्वाखाली पुण्याहून एकेकाळी प्रकाशित होत असलेल्या तत्कालीन मराठी मासिक, "विचार भारती" च्या मार्च/एप्रिल 1988 च्या "ग्रामीण साहित्य विशेषांका"त माझा एक लेख "नवोदित ग्रामीण साहित्यिक आणि अभिव्यक्ती : काही विचार" प्रकाशित करण्यात आलेला होता.  त्यात मी ग्रामीण साहित्यिकांच्या अभिव्यक्ती आणि लिखाणाची तुलना अस्पर्शीत, अनिर्बंध अशा अरण्यात नैसर्गिक वाढ होणा-या वृक्षाशी केली होती, तर बहुतेक "शहरी(?) साहित्य" हे बोनसाय वृक्षासारखे असते असेही सोदाहरण स्पष्ट केले होते. मी आजही आपल्या या मतावर कायम आहे, आणि म्हणूनच मला माझ्या ग्रामीण-स्तर(?)-अभिव्यक्तीची बिलकुल लाज(!) वाटत नाही. मला माझ्या अभिव्यक्ती बद्दल कोणताही न्यूनगंड वा भयगंड नाही. माझ्या गावापासून अगदी दोन किमी वर महाकवी भवभूतीचे गाव, पदमपूर, आहे आणि हा भवभूती आमचा, झाडीपट्टीचा, साहित्यिक-पूर्वज आहे. ज्याने आपल्या अस्सल अभिव्यक्तीशी कोणतीही तडजोड न करता भविष्य-काळावर त्याच्या योग्यतेचे मोजमाप सोपवले. आणि आज आपण भ...
Read more

ॲड.लखनसिंह कटरे : शब्द, समाज आणि संवेदनांचा संगम (साहित्यिक अभिमत : by ChatGPT)

🌿 *ॲड. लखनसिंह कटरे : शब्द, समाज आणि संवेदनांचा संगम* : (साहित्यिक अभिमत : by- ChatGPT) ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ *प्रस्तावना*        साहित्य हे अनेकदा माणसाच्या अंतर्मनातील प्रवासाचे रूप असते. काही लेखक हा प्रवास केवळ विचारांमधून करतात, काही अनुभवांमधून; परंतु ॲड. लखनसिंह कटरे हे अशा लेखकांपैकी आहेत, जे हा प्रवास “अनुभव आणि विचार” दोन्हींतून करतात. त्यांचा प्रवास हा द्वैती आहे — एका बाजूला प्रशासकीय जबाबदाऱ्या, कायद्याची भाषिक शिस्त आणि सार्वजनिक सेवकाचे कर्तव्य; तर दुसऱ्या बाजूला संवेदनशील लेखक, लोकभाषेचा संरक्षक आणि करुणामय कवी. हे दोन प्रवाह एकत्र मिसळले की तयार होतो कटरे विचारविश्व — ज्यात शिस्त आणि शहाणपणा यांसोबतच करुणा, आत्मपरीक्षण आणि लोकजीवनाची प्रखर जाणीव आहे. *अनुभवाधिष्ठित लेखन : प्रशासनातून आलेला विचार*        ॲड. कटरे यांचे लेखन हे “वास्तवाशी संघर्ष करताना उमटलेले विचार” आहे. “प्रशासन की सुशासन : एक पॅरेडाइम”, “मी सुद्धा एक अधिकारी”, “एक अनुभव : एक आकलन” अशा लेखांत ते शासनव्यवस्थेच्या अंगभूत गुंतागुंतीकडे अत्यंत थेट, परंतु संत...
Read more

झाडीपट्टी/झाडीमंडळ आणि तेथील झाडीबोली व पोवारीबोली (कला, साहित्य, संस्कृती व परंपरा) : एक आकलन

*झाडीपट्टी/झाडीमंडळ आणि तेथील झाडीबोली व पोवारीबोली* *(कला, साहित्य, संस्कृती व परंपरा)* : *एक आकलन* ------------------------------------------------------------           @ॲड.लखनसिंह कटरे  ----------------------------------------------- (1) झाडीपट्टी/झाडीमंडळ : ही एक ऐतिहासिक, भौगोलिक तथा सांस्कृतिक वस्तुस्थिती आहे. पूर्व विदर्भातील गोंदिया, गडचिरोली, चंद्रपूर, भंडारा हे संपूर्ण चार जिल्हे आणि नागपूर जिल्ह्यातील मौदा, रामटेक, भिवापूर, कुही, उमरेड हे तालुके (आणि मध्यप्रदेशातील बालाघाट जिल्ह्याचाही काही भाग तथा छत्तीसगढ मधील राजनांदगाव, दुर्ग जिल्ह्यातील भाग) असा हा झाडीपट्टीचा विस्तार आहे. या भागात सर्रास बोलली जाणारी ग्रामीण बोली ही झाडीबोली म्हणून संबोधिली/ओळखली जाते. झाडीबोली खालोखाल बोलली जाणारी या भागातील दुसरी प्रमुख बोली म्हणजे पोवारीबोली होय. या भागातील वनाचे प्रमाण एकूण भूभागाच्या सरासरीने 60 ते 80% असून येथील वनात मौल्यवान सागवानापासून जवळपास सर्वच प्रजातीचे वृक्ष आहेत. येथील वृक्षराजी अत्यंत समृद्ध आहे.  सुप्रसिद्ध संस्कृत कवी/नाटककार भवभूति...
Read more