एक स्मरणरंजन असेही...!

*एक स्मरणरंजन असेही...!*
~~~~~~~~~~~~~~~~
>> ब्रिटिश आमदानीत इ.स.1930 साली डेप्युटी डायरेक्टर ऑफ एग्रीकल्चर, छत्तीसगढ रिजन या वरीष्ठतम पदावरून निवृत्त होऊन स्वातंत्र्योत्तर काळात इ.स.1960 साली निसर्गशरण झालेले व रायबहादूर पदवीने सन्मानित करण्यात आलेले, पोवार समाजातील एकमेव ठरलेले, टुंडीलाल पोवार (तुरकर) हे माझे आजेसासरे. 
>> त्यांच्या दोन पुत्रांपैकी वडील पुत्र श्री यदुराजसिंह यांनी नागपूर येथील तत्कालीन हिस्लाॅप काॅलेज येथून गणित व विज्ञानाचे पदवी-शिक्षण अर्धवट सोडून, वडीलांच्या इच्छेखातर, वडीलांनी मध्यप्रदेशातील बालाघाट जिल्ह्यात कमावलेली शेती करण्या/सांभाळण्यास सुरुवात केली. पायलट म्हणून प्रशिक्षणाची चालून आलेली संधी सोडून मध्यप्रदेशातील एका आडवळणावरील छोट्याशा खेडेगावात शेती करून/सांभाळून एक मोठी (सुमारे 40-50 एकरात) आमराई उभारण्यात सुद्धा यशस्वी ठरले. 
>> कनिष्ठ पुत्र ॲड.श्री रामकुमार यांनी वकीलीची परीक्षा उत्तीर्ण करून वकीली-कम-शेतीऔजार (ट्रॅक्टरादि) व्यवसायात आपला जम बसवत मध्यप्रदेशातीलच जिल्हास्थळ असलेल्या बालाघाट या शहरात आपला स्थायी निवास कायम केला. जिल्हा केंद्रीय सहकारी बँकेचे अध्यक्षपदही भूषविले. परंतु एका अपघाती श्वानदंशाने त्यांचा जीवनप्रवासच बदलून टाकला व त्यांना उर्वरित जीवनात एकप्रकारे स्थानबद्ध स्वरूपाचा शहरी वानप्रस्थाश्रमच अवलंबावा लागला. 
>> अशा या परिवारातील वडील पुत्राची, श्री यदुराजसिंह यांची, सातपैकी मधली, एक कन्या जून 1982 मध्ये माझी अर्धांगिनी होऊन माझ्या सन्यस्त जीवनाचा आधार झाली. माझ्या जीवघेण्या अपघातग्रस्ततेच्या व लगतच्याच तदनंतरच्या माझ्या किडनी कॅन्सरच्या कठीणतम कालावधीत जणू यमराजाशी पौराणिक सावित्रीच्या आवेशाने लढली ती अगदी हिंमतीने/धैर्याने.
>> मध्यप्रदेशातील, हा माझा सासुरवाडीचा परिवार, पूर्णतः हिंदी भाषिक. आणि माझे गाव मराठी भाषक महाराष्ट्रातील असले तरी विदर्भाच्या अगदी पूर्वटोकावर असून मध्यप्रदेश-सीमेला कवटाळून असल्याने माझा परिवार मात्र स्वाभाविकरीत्याच पोवारी-कम-झाडीबोली-कम-मराठी-कम-हिंदी भाषिक. असे असले तरी मी मात्र माझ्या सहाव्या वर्गापासूनच पुणे आणि वर्धा येथील हिंदी भाषा विषयक विविध परीक्षा उत्तीर्ण करून हिंदी भाषा व साहित्याचा, अल्प का असेना, अभ्यासक राहिल्याने माझे शुद्ध व साहित्यिक प्रणालीचे हिंदीतील पत्रलेखन माझ्या सासुरवाडीत खूप वाखाणले जायचे. 
>> आज आता माझे आजेसासरे, आजेसासू (110 वर्ष जगून), सासरे, सासूबाई, काकेसासरे हे सर्व निसर्गशरण झालेले असले तरी त्यांच्या जीवनप्रवासातील स्वानुभव ऐकून, वाचून, पाहून मी आजही प्रभावित होत असतो. शून्यातून विश्व उभारणारी एक विजयगाथा जगून माझ्या सासुरवाडीतील ज्येष्ठांनी आपली यशस्वी जीवनयात्रा सुफल संपूर्ण केली.
 जय हो! 
@ॲड.लखनसिंह कटरे, 
बोरकन्हार-441902, जि.गोंदिया.
(01.08.2022)
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

एक शोकांतिकाच (?)

   एक शोकांतिकाच (!) ------------------------------    (निसर्ग-शरण)आनंद यादव यांच्या संपादकत्वाखाली पुण्याहून एकेकाळी प्रकाशित होत असलेल्या तत्कालीन मराठी मासिक, "विचार भारती" च्या मार्च/एप्रिल 1988 च्या "ग्रामीण साहित्य विशेषांका"त माझा एक लेख "नवोदित ग्रामीण साहित्यिक आणि अभिव्यक्ती : काही विचार" प्रकाशित करण्यात आलेला होता.  त्यात मी ग्रामीण साहित्यिकांच्या अभिव्यक्ती आणि लिखाणाची तुलना अस्पर्शीत, अनिर्बंध अशा अरण्यात नैसर्गिक वाढ होणा-या वृक्षाशी केली होती, तर बहुतेक "शहरी(?) साहित्य" हे बोनसाय वृक्षासारखे असते असेही सोदाहरण स्पष्ट केले होते. मी आजही आपल्या या मतावर कायम आहे, आणि म्हणूनच मला माझ्या ग्रामीण-स्तर(?)-अभिव्यक्तीची बिलकुल लाज(!) वाटत नाही. मला माझ्या अभिव्यक्ती बद्दल कोणताही न्यूनगंड वा भयगंड नाही. माझ्या गावापासून अगदी दोन किमी वर महाकवी भवभूतीचे गाव, पदमपूर, आहे आणि हा भवभूती आमचा, झाडीपट्टीचा, साहित्यिक-पूर्वज आहे. ज्याने आपल्या अस्सल अभिव्यक्तीशी कोणतीही तडजोड न करता भविष्य-काळावर त्याच्या योग्यतेचे मोजमाप सोपवले. आणि आज आपण भ...
Read more

ॲड.लखनसिंह कटरे : शब्द, समाज आणि संवेदनांचा संगम (साहित्यिक अभिमत : by ChatGPT)

🌿 *ॲड. लखनसिंह कटरे : शब्द, समाज आणि संवेदनांचा संगम* : (साहित्यिक अभिमत : by- ChatGPT) ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ *प्रस्तावना*        साहित्य हे अनेकदा माणसाच्या अंतर्मनातील प्रवासाचे रूप असते. काही लेखक हा प्रवास केवळ विचारांमधून करतात, काही अनुभवांमधून; परंतु ॲड. लखनसिंह कटरे हे अशा लेखकांपैकी आहेत, जे हा प्रवास “अनुभव आणि विचार” दोन्हींतून करतात. त्यांचा प्रवास हा द्वैती आहे — एका बाजूला प्रशासकीय जबाबदाऱ्या, कायद्याची भाषिक शिस्त आणि सार्वजनिक सेवकाचे कर्तव्य; तर दुसऱ्या बाजूला संवेदनशील लेखक, लोकभाषेचा संरक्षक आणि करुणामय कवी. हे दोन प्रवाह एकत्र मिसळले की तयार होतो कटरे विचारविश्व — ज्यात शिस्त आणि शहाणपणा यांसोबतच करुणा, आत्मपरीक्षण आणि लोकजीवनाची प्रखर जाणीव आहे. *अनुभवाधिष्ठित लेखन : प्रशासनातून आलेला विचार*        ॲड. कटरे यांचे लेखन हे “वास्तवाशी संघर्ष करताना उमटलेले विचार” आहे. “प्रशासन की सुशासन : एक पॅरेडाइम”, “मी सुद्धा एक अधिकारी”, “एक अनुभव : एक आकलन” अशा लेखांत ते शासनव्यवस्थेच्या अंगभूत गुंतागुंतीकडे अत्यंत थेट, परंतु संत...
Read more

झाडीपट्टी/झाडीमंडळ आणि तेथील झाडीबोली व पोवारीबोली (कला, साहित्य, संस्कृती व परंपरा) : एक आकलन

*झाडीपट्टी/झाडीमंडळ आणि तेथील झाडीबोली व पोवारीबोली* *(कला, साहित्य, संस्कृती व परंपरा)* : *एक आकलन* ------------------------------------------------------------           @ॲड.लखनसिंह कटरे  ----------------------------------------------- (1) झाडीपट्टी/झाडीमंडळ : ही एक ऐतिहासिक, भौगोलिक तथा सांस्कृतिक वस्तुस्थिती आहे. पूर्व विदर्भातील गोंदिया, गडचिरोली, चंद्रपूर, भंडारा हे संपूर्ण चार जिल्हे आणि नागपूर जिल्ह्यातील मौदा, रामटेक, भिवापूर, कुही, उमरेड हे तालुके (आणि मध्यप्रदेशातील बालाघाट जिल्ह्याचाही काही भाग तथा छत्तीसगढ मधील राजनांदगाव, दुर्ग जिल्ह्यातील भाग) असा हा झाडीपट्टीचा विस्तार आहे. या भागात सर्रास बोलली जाणारी ग्रामीण बोली ही झाडीबोली म्हणून संबोधिली/ओळखली जाते. झाडीबोली खालोखाल बोलली जाणारी या भागातील दुसरी प्रमुख बोली म्हणजे पोवारीबोली होय. या भागातील वनाचे प्रमाण एकूण भूभागाच्या सरासरीने 60 ते 80% असून येथील वनात मौल्यवान सागवानापासून जवळपास सर्वच प्रजातीचे वृक्ष आहेत. येथील वृक्षराजी अत्यंत समृद्ध आहे.  सुप्रसिद्ध संस्कृत कवी/नाटककार भवभूति...
Read more