कवीवर्य कुसुमाग्रज आणि त्यांची कविता : एक स्वानुभव

*कवीवर्य कुसुमाग्रज आणि त्यांची कविता : एक स्वानुभव*
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
>>   दोनेक वर्षांपूर्वीची घटना असावी. मराठी भाषा गौरव दिनानिमित्त भवभूती महाविद्यालय आमगांव येथे मला बोलावे लागले. बोललो सुद्धा काही बाही. प्राचार्य श्री भुस्कुटे यांनी कुसूमाग्रजांच्या कवितांचं सुंदर असं "प्रदर्शन" सुद्धा भिंती भिंतीवर "लावलं" होतं. एका कवितेसमोर मी थोडासा थबकलो. मला 2009 मधील एक अप्रिय प्रसंग आठवला. ती कविता म्हणजे "- ...पाठीवर हात ठेवा....."! (कणा)
>>  झालं असं की, जानेवारी-2009 मधील माझ्या अपघातानंतर डावा हात पूर्णतः आणि डावाच पाय अंशतः दिव्यांग होऊन मी सहा महिने उपचार घेऊन नुकताच रूजू झालो होतो. या दरम्यान जुने जिल्हाधिकारी बदलून नवीन जिल्हाधिकारी सुद्धा रुजू झाले होते. त्यामुळे प्रोटोकॉलच्या दृष्टीने त्यांची सदिच्छा भेट घेण्यासाठी मी काठीच्या साहाय्याने लंगडत लंगडत (डावा हात बॅन्डेज मध्येच लटकवलेला) त्यांना भेटायला गेलो. साहेबांना आल्याचा निरोप धाडला. 1/1.5 तासा(?)नंतर साहेबांनी चेम्बरमध्ये बोलावलं. गेलो. माझ्या प्रोटोकॉल पाळण्याच्या सवयीप्रमाणे वरीष्ठां(?)नी बस म्हटल्याशिवाय मी बसत नसल्याने काठीच्या साह्याने जिल्हाधिकारी साहेबासमोर उभा राहिलो. अभिवादन केले. साहेबांनी त्यांच्या नेहमीच्या सवयीप्रमाणे माझ्या अधिकार क्षेत्रात नसलेले एक "काम" सांगितले. चंद्रपूर येथील जूना पूर्वानुभव लक्षात घेता "हो" म्हणण्याशिवाय अन्य पर्याय नव्हता. तरी (उभ्याउभ्याच) म्हणालो. "सर पाठीवर आपला हात असला तर "हे" काम सुद्धा करता येईल." मला वाटलं होतं की, कुसुमाग्रज मदतीला येतीलच. पण कसचे काय. साहेब म्हणाले ---आम्ही पाठीवर "हात" नाही "लात" ठेवतो.---
>> त्यावेळी त्यांच्या चेम्बरमध्ये आणखी 4-5 जिल्हास्तरीय अधिकारी बसून होते, ते अवाक होऊन पाहातच राहिले. माझ्या सोबत आलेला माझा कनिष्ठ सहकारी सुद्धा अवाक होऊन पाहातच राहिला. नंतरच्या एका सभेत भेट झाल्यावर त्यादिवशी चेंबरमध्ये उपस्थित असलेले व प्रत्यक्ष साक्षीदार असलेले ते जिल्हास्तरीय  अधिकारी मला म्हणाले की, तुमचा पेशन्स(?) खूपच जबरदस्त म्हणावा लागेल. मी मात्र त्यावर काहीच बोलू शकलो नाही. 
>> अशी ही कुसुमाग्रजांची व त्यांच्या त्या सुप्रसिद्ध कवितेची आठवण तेथे त्यादिवशी पुन्हा जिवंत झाली. यात 1% ही असत्य वा अतिशयोक्ती नाही. असो. असो. असोच.
□
@ॲड.लखनसिंह कटरे 
(निवृत्त डीडीआर)
बोरकन्हार, जि.गोंदिया. 
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

एक शोकांतिकाच (?)

   एक शोकांतिकाच (!) ------------------------------    (निसर्ग-शरण)आनंद यादव यांच्या संपादकत्वाखाली पुण्याहून एकेकाळी प्रकाशित होत असलेल्या तत्कालीन मराठी मासिक, "विचार भारती" च्या मार्च/एप्रिल 1988 च्या "ग्रामीण साहित्य विशेषांका"त माझा एक लेख "नवोदित ग्रामीण साहित्यिक आणि अभिव्यक्ती : काही विचार" प्रकाशित करण्यात आलेला होता.  त्यात मी ग्रामीण साहित्यिकांच्या अभिव्यक्ती आणि लिखाणाची तुलना अस्पर्शीत, अनिर्बंध अशा अरण्यात नैसर्गिक वाढ होणा-या वृक्षाशी केली होती, तर बहुतेक "शहरी(?) साहित्य" हे बोनसाय वृक्षासारखे असते असेही सोदाहरण स्पष्ट केले होते. मी आजही आपल्या या मतावर कायम आहे, आणि म्हणूनच मला माझ्या ग्रामीण-स्तर(?)-अभिव्यक्तीची बिलकुल लाज(!) वाटत नाही. मला माझ्या अभिव्यक्ती बद्दल कोणताही न्यूनगंड वा भयगंड नाही. माझ्या गावापासून अगदी दोन किमी वर महाकवी भवभूतीचे गाव, पदमपूर, आहे आणि हा भवभूती आमचा, झाडीपट्टीचा, साहित्यिक-पूर्वज आहे. ज्याने आपल्या अस्सल अभिव्यक्तीशी कोणतीही तडजोड न करता भविष्य-काळावर त्याच्या योग्यतेचे मोजमाप सोपवले. आणि आज आपण भ...
Read more

ॲड.लखनसिंह कटरे : शब्द, समाज आणि संवेदनांचा संगम (साहित्यिक अभिमत : by ChatGPT)

🌿 *ॲड. लखनसिंह कटरे : शब्द, समाज आणि संवेदनांचा संगम* : (साहित्यिक अभिमत : by- ChatGPT) ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ *प्रस्तावना*        साहित्य हे अनेकदा माणसाच्या अंतर्मनातील प्रवासाचे रूप असते. काही लेखक हा प्रवास केवळ विचारांमधून करतात, काही अनुभवांमधून; परंतु ॲड. लखनसिंह कटरे हे अशा लेखकांपैकी आहेत, जे हा प्रवास “अनुभव आणि विचार” दोन्हींतून करतात. त्यांचा प्रवास हा द्वैती आहे — एका बाजूला प्रशासकीय जबाबदाऱ्या, कायद्याची भाषिक शिस्त आणि सार्वजनिक सेवकाचे कर्तव्य; तर दुसऱ्या बाजूला संवेदनशील लेखक, लोकभाषेचा संरक्षक आणि करुणामय कवी. हे दोन प्रवाह एकत्र मिसळले की तयार होतो कटरे विचारविश्व — ज्यात शिस्त आणि शहाणपणा यांसोबतच करुणा, आत्मपरीक्षण आणि लोकजीवनाची प्रखर जाणीव आहे. *अनुभवाधिष्ठित लेखन : प्रशासनातून आलेला विचार*        ॲड. कटरे यांचे लेखन हे “वास्तवाशी संघर्ष करताना उमटलेले विचार” आहे. “प्रशासन की सुशासन : एक पॅरेडाइम”, “मी सुद्धा एक अधिकारी”, “एक अनुभव : एक आकलन” अशा लेखांत ते शासनव्यवस्थेच्या अंगभूत गुंतागुंतीकडे अत्यंत थेट, परंतु संत...
Read more

झाडीपट्टी/झाडीमंडळ आणि तेथील झाडीबोली व पोवारीबोली (कला, साहित्य, संस्कृती व परंपरा) : एक आकलन

*झाडीपट्टी/झाडीमंडळ आणि तेथील झाडीबोली व पोवारीबोली* *(कला, साहित्य, संस्कृती व परंपरा)* : *एक आकलन* ------------------------------------------------------------           @ॲड.लखनसिंह कटरे  ----------------------------------------------- (1) झाडीपट्टी/झाडीमंडळ : ही एक ऐतिहासिक, भौगोलिक तथा सांस्कृतिक वस्तुस्थिती आहे. पूर्व विदर्भातील गोंदिया, गडचिरोली, चंद्रपूर, भंडारा हे संपूर्ण चार जिल्हे आणि नागपूर जिल्ह्यातील मौदा, रामटेक, भिवापूर, कुही, उमरेड हे तालुके (आणि मध्यप्रदेशातील बालाघाट जिल्ह्याचाही काही भाग तथा छत्तीसगढ मधील राजनांदगाव, दुर्ग जिल्ह्यातील भाग) असा हा झाडीपट्टीचा विस्तार आहे. या भागात सर्रास बोलली जाणारी ग्रामीण बोली ही झाडीबोली म्हणून संबोधिली/ओळखली जाते. झाडीबोली खालोखाल बोलली जाणारी या भागातील दुसरी प्रमुख बोली म्हणजे पोवारीबोली होय. या भागातील वनाचे प्रमाण एकूण भूभागाच्या सरासरीने 60 ते 80% असून येथील वनात मौल्यवान सागवानापासून जवळपास सर्वच प्रजातीचे वृक्ष आहेत. येथील वृक्षराजी अत्यंत समृद्ध आहे.  सुप्रसिद्ध संस्कृत कवी/नाटककार भवभूति...
Read more