भूमिका : एक आत्मनिवेदनाक आकलन
*भूमिका : एक आत्मनिवेदनात्मक आकलन* — *[स्वतंत्र विचार, वैचारिक स्वायत्तता आणि नैतिक बांधिलकीचा शोध]* ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ “भूमिका ही केवळ आपण कोणत्या बाजूने उभे आहोत, याची घोषणा नसते; तर आपण कोणत्या विवेकाच्या आधारे उभे आहोत, याची नैतिक साक्ष असते.” *१. भूमिका : एका संकल्पनेचा अंतर्मुख शोध* ‘भूमिका’ हा शब्द मी जेव्हा जेव्हा उच्चारतो, तेव्हा तेव्हा त्याच्या अर्थविश्वातील बहुआयामी गुंतागुंत मला नव्याने अस्वस्थ करते. कारण माझ्या दृष्टीने भूमिका ही केवळ एखाद्या विषयावर मत व्यक्त करण्याची, एखाद्या घटनेवर प्रतिक्रिया देण्याची किंवा एखाद्या विचारसरणीच्या समर्थनार्थ उभे राहण्याची सामान्य क्रिया नाही. भूमिका ही माणसाच्या विचारविश्वाची, विवेकबुद्धीची, नैतिक जाणिवेची, सामाजिक बांधिलकीची आणि आत्मभानाची एकत्रित अभिव्यक्ती आहे. माणूस काय बोलतो, यापेक्षा तो का बोलतो; तो कोणत्या बाजूने उभा राहतो, यापेक्षा कोणत्या वैचारिक व नैतिक अधिष्ठानावर उभा राहतो; आणि तो एखाद्या विचाराचे समर्थन करतो, यापेक्षा त्या विचाराची चिकित्सा करण्याच...